«

»

Konserwatywne leczenie szczeliny odbytu

Odbyt leży na samym końcu przewodu pokarmowego. Mierzy około 3-6 cm i otoczony jest mięśniami zwieraczami – wewnętrznym oraz zewnętrznym. Szczelina odbytu powstaje wskutek pęknięcia wewnętrznej warstwy błony, powodując ranę. Najczęstszą przyczyną są zaparcia, w wyniku których oddawany stolec jest dość twardy i powoduje nadmierne rozciągnięcie odbytu. Równie często jako powód podaje się także luźny stolec, czyli tzw. biegunkę. W takim przypadku soki trawienne wydostające się na zewnątrz, drażnią okolice odbytu, obniżając jej elastyczność i narażając na pęknięcia. Szczelina odbytu biegnie wzdłuż osi długiej kanały odbytu, zazwyczaj od strony pleców, aniżeli pochwy lub moszny.

Objawy towarzyszące szczelinie odbytu

Ból i krwawienie to podstawowe objawy, towarzyszące powstawaniu szczeliny odbytu. Nasilają się one podczas defekacji i zwykle ustępują samoistnie. Jednak w niektórych przypadkach ból utrzymuje się dłużej, zaburzając codzienne funkcjonowanie. Z uwagi na wielkość rany, może mieć charakter nasilony lub dyskretny, a także ostry lub piekący. Czasami towarzyszy mu uczucie pieczenia i dyskomfortu w okolicy krocza.

Do krwawienia również dochodzi podczas oddawania stolca. Plamy krwi można zaobserwować na papierze toaletowym, muszli klozetowej lub kale. Jeśli krwawienie utrzymuje się dłużej, mogą pozostawać także widoczne ślady na bieliźnie. Często obok krwi pojawia się także wilgotna wydzielina, osadzająca się na brzegu odbytu.

Oba te objawy występują zazwyczaj w pierwszych fazach choroby, kiedy szczelina odbytu jest dość świeża – ostra. Z czasem ulegają one złagodzeniu, jednak możliwy jest ich nawrót, zwłaszcza w trakcie defekacji.

Przebieg choroby

Wspomniane objawy wywołują zniechęcenie do wizyt w toalecie, jednak jest to rodzaj błędnego koła. Zwlekanie z oddawaniem stolca prowadzi bowiem do zaparć. Zbity stolec, wydalany przez wąski kanał, rozciąga brzegi ran, ponawiając uraz.

Ponieważ szczelina odbytu jest raną ruchomą, zrośnięcie się jej brzegów oraz pełne wygojenie jest wyraźnie utrudnione. Do rozciągania dochodzi nie tylko w trakcie defekacji, ale też podczas zwykłego chodzenia, siadania czy wstawania.

Z czasem szczelina odbytu może doprowadzić do podrażnienia mięśnia zwieracza. Rana otwiera się coraz bardziej i pogłębia, a jej brzegi grubieją, stając się nacieczone zapalnie. Wewnątrz szczeliny odbytu można zaobserwować wówczas włókna mięśnia zwieracza wewnętrznego odbytu, podrażnionego przez ranę. W wyniku tego niemożliwa staje się kontrola nad jego skurczami, co prowadzi do problemu z defekacją. Kanał odbytu staje się coraz ciaśniejszy, a stolec coraz bardziej pogłębia ranę. W ten sposób ostra szczelina odbytu, zamienia się w ranę przewlekłą.

Choć do objawów można się przyzwyczaić, ponieważ nasilają się i ustępują okresowo, to jednak szczelina odbytu może prowadzić do dalszych zmian. Przerost rany powoduje zespół szczeliny odbytu, w wyniku którego tworzą się guzki zwane pseudopolipami (zewnętrzne) oraz brodawkami odbytu (wewnętrzne).

Szczelina odbytu – ostra i przewlekła

W niektórych przypadkach odróżnienie szczeliny odbytu ostrej od przewlekłej jest niezwykle trudne. Podstawowym wyznacznikiem ostrego przypadki jest okres trwania wynoszący maksymalnie 3 tygodnie. Szczelina, która utrzymuje się dłużej, przechodzi w status przewlekłej. W innych przypadkach ocenie poddany jest wygląd rany. Szczelina przewlekła posiada przerośnięte, grube brzegi, a w jej wnętrzu można zaobserwować włókna mięśnia zwieracza. Dla zespołu szczeliny natomiast, charakterystyczne są pseudopolipy, brodawki i szczeliny występujące między nimi. Rozpoznanie ostatniego schorzenia jest dowodem na to, że chory od dawna zmaga się z problemem ran.

Warto jednak zapamiętać, że leczenie konserwacyjne leczenie szczeliny odbytu ostrej przebiega znacznie łatwiej. Jeśli do rozpoznania schorzenia dojdzie w pierwszej fazie, możliwe będzie leczenie bezoperacyjne, prowadzące do całkowitego wyeliminowania prawdopodobieństwa nawrotów choroby. W przypadku kiedy szczelina odbytu utrzymuje się kilka tygodni, nie sposób będzie uniknąć zabiegu.

Leczenie

Aby rozpoznać wystąpienie szczeliny odbytu, niezbędne jest wykonanie badań. Najczęściej specjalista podejmuje decyzję o przeprowadzeniu:

  • badania endoskopowego – anoskopii, rektoskopii, sigmoidoskopii lub kolonoskopii
  • USG podbrzusza
  • badania biochemicznego krwi

Anoskopia polega na obejrzeniu odbytu oraz leżącej nad nim, odbytnicy. Rektoskopia obejmuje cały końcowy odcinek jelita grubego. W badaniu tym wykorzystuje się ok. dwudziestocentymetrowy wziernik. Przy użyciu trzykrotnie dłuższego sprzętu przeprowadza się sigmoidoskopię, dającą obraz odbytu, odbytnicy, a także ostatniej części esicy. Podczas kolonoskopii zaś, badane jest całe jelito grube, wraz z jego częściami: odbytnicą, esicą, zstępnicą, poprzecznicą, wstępnicą oraz kątnicą. Badania endoskopowe pozwalają nie tylko na sprawdzenie stanu poszczególnych odcinków jelita grubego, ale też na ewentualne pobranie wycinka z miejsca objętego zmianami lub ewentualne usunięcie guza.

Leczenie ostrych ran przebiega zazwyczaj zachowawczo. W takim przypadku szczelina odbytu znika nawet po kilku tygodniach. Zalecane jest wówczas:

  • zmiana diety, w celu uzyskania regularnych wypróżnień oraz miękkiego stolca
  • odpowiednia higiena odbytu
  • stosowanie maści rozluźniającej mięsień zwieracza odbytu.

Leczenie przewlekłych szczelin odbytu powyższe zalecenia sprawdzają się tylko w 10-15% przypadków. Jeśli szczelina odbytu osiągnie charakter przewlekły, zalecane jest:

  • wstrzyknięcie preparatów powodujących rozluźnienie mięśnia zwieracza odbytu w dłuższym okresie
  • leczenie operacyjne

Decyzję o właściwej metodzie leczenia szczeliny odbytu podejmuje lekarz specjalista. Metody zachowawcze nie niosą za sobą ryzyka powikłań, jednak nie znajdują zastosowania w przypadku ran przewlekłych.

Zabiegi z użyciem rozmaitych preparatów wiążą się często z wysokimi kosztami, natomiast znacznie skracają okres rekonwalescencji. Najczęściej wykorzystywane środki, które zmniejszają napięcie zwieracza wewnętrznego kanały odbytu to:

  • Nitrogliceryna – powoduje zmniejszenie napięcia oraz poprawia ukrwienie anodermy, umożliwiając gojenie szczeliny odbytu
  • Toksyna botulinowa A (Botox) – działa podobnie do Nitrogliceryny, jednak najczęściej zalecana jest w przypadku nieskutecznego leczenia lub nawrotów choroby
  • Blokery kanały wapniowego: Dilitiazem i Nifendipina – z ich wykorzystaniem leczy się także osoby cierpiące na przewlekłą szczelinę odbytu
  • Kwas hialuronowy – wspomaga regenerację błony śluzowej, przyspiesza gojenie ran, stosowany głównie pomocniczo

Najskuteczniejszą metodą jest jednak leczenie operacyjne, podczas którego szczelina odbytu jest wycinana. Mimo tego warto pamiętać, iż niesie ono za sobą ryzyko powikłań.

Niezależnie od wyboru sposobu leczenia, niezbędne będą okresowe badania kontrolne, pod kątem nawrotu schorzenia lub wystąpienia ewentualnych powikłań, np. w postaci przetoki okołoodbytniczej lub ropnia okołoodbytniczego.

Pamiętaj, że im szybciej zgłosisz się do specjalisty, tym szybciej pozbędziesz się uporczywego problemu. Nieleczona szczelina odbytu może prowadzić do szeregu powikłań. Odkładając wizytę u lekarza na później, narażasz się na komplikacje w wyniku złożonych zabiegów oraz długotrwały okres leczenia. Pomyśl o tym!

Zobacz także