«

»

Leczenie raka jelita grubego, profilaktyka chorób jelit, przeciwdziałanie

To niewątpliwie jeden z najczęstszych rodzajów nowotworów powodujących zgony w Polsce, który w dodatku ciągle rośnie. Jego rozwój następuje w wyniku nagłego przyrostu komórek w jednym obszarze jelita grubego – np. kątnicy, poprzecznicy, wstępnicy, odbytnicy czy zstępnicy.

Występują zarówno różne objawy, jak i różnorodne metody leczenia raka jelita grubego, które dobiera się indywidualnie do pacjenta.

Nowotwór jelita grubego atakuje częściej mężczyzn niż kobiety, po 40. roku życia, a zwłaszcza – po 70.

Przyczyny zachorowań

Największe prawdopodobieństwo zachorowania na raka jelita grubego dotyka osób, których krewni chorowali na podobny rodzaj nowotworu, chorobę Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Ryzykiem obciążeni są także palacze, osoby otyłe, zmagające się z problemem występowania polipów we wnętrzu jelita grubego lub te, u których wcześniej rozpoznano nowotwór jelita grubego.

Wśród przyczyn zachorowań można wyróżnić dwie główne grupy:

  1. Zachorowania sporadyczne – w przypadku osób, które nie posiadają obciążenia genetycznego lub rodzinnego
  2. Zachorowania rodzinne – u nosicieli wady genów lub osób, które, nie wiedzieć dlaczego, charakteryzują się zwiększonym ryzykiem zachorowalności. Grupa ta stanowi jednak zaledwie 1/4 całkowitej liczby zachorowań.

Objawy choroby

W zależności od etapu choroby można zaobserwować różne jej objawy. Zazwyczaj jednak są to:

  • krwotoki z odbytnicy,
  • krew w kale,
  • zaparcia przemieszanie z biegunkami,
  • uciążliwe biegunki,
  • deformacja stolca,
  • bóle, skurcze brzucha,
  • uczucie parcia na stolec,
  • niedokrwistość,
  • spadek wagi,
  • brak apetytu,
  • osłabienie.

Rozpoznanie choroby

Sposób diagnostyki dobiera się w zależności od objawów, które zgłasza specjaliście pacjent. Na podstawie wywiadu lekarz wskazuje, jakie badania powinny zostać wykonane w celu rozpoznania raka jelita grubego.

Niekiedy lekarz może zdecydować o wykonaniu badania skriningowego – czyli przesiewowego – u osoby zdrowej, która choć nie uskarża się na żadne ze wskazanych wyżej dolegliwości czy chorób jelit, to jednak może być narażona na zachorowanie. Wczesne wykrycie raka jelita grubego bowiem, odpowiednia profilaktyka i przeciwdziałanie wyraźnie zwiększają prawdopodobieństwo całkowitego wyleczenia choroby.

Wykonuje się następujące badania:

  1. Palcem przez kanał odbytu – polegające na wprowadzeniu palca do wnętrza kiszki stolcowej. Następnie badana jest – w sposób per rectum – dolna część odbytnicy pod kątem wystąpienia ewentualnych guzów na tym odcinku.
  2. Antygen karcynoembrionalny we krwi – badanie krwi z uwzględnieniem stężenia markeru charakterystycznego podczas rozwijania się w organizmie raka jelita grubego. Obecnie wykorzystuje się je przede wszystkim w momencie, kiedy zakończymy leczenie, w celach kontrolnych.
  3. Obecność krwi utajonej w kale – jak sama nazwa wskazuje, kontroluje się wówczas występowanie krwi w stolcu.
  4. Rektoskopia – badanie z gatunku endoskopowych, polegające na wpuszczeniu do odbytu sztywnego przyrządu optycznego, pozwalającego na monitorowanie aż 25 cm ostatniego odcinka jelita grubego, tj. odbytnicy i esicy. W razie zaistnienia takiej potrzeby daje ono możliwość biopsji. Ponieważ sama rektoskopia nie jest badaniem bolesnym, nie ma konieczności znieczulania pacjenta. Przed przystąpieniem do rektoskopii należy jednak dokładnie oczyścić jelita z ewentualnych szczątków jedzenia, stosując specjalne preparaty na wypróżnienie.
  5. Kolonoskopia – jedno z najczęściej przeprowadzanych w tym przypadku badań, polegające na wprowadzeniu do odbytu endoskopu o długości nawet 1,5 m. Dzięki temu możliwe jest zobrazowanie całego jelita grubego, aż do miejsca połączenia z jelitem cienkim, czyli zastawki Bauhina. Kolonoskopia daje szereg możliwości dodatkowych, m.in. biopsji, zatamowania krwotoku, założenia stentu.
  6. Kolonoskopia wirtualna – z wykorzystaniem tomografu komputerowego. Do jelita grubego wpuszcza się strumień powietrza.
  7. Kontrast – do jelita grubego wlewa się kontrast połączony z powietrzem, a następnie wykonuje zdjęcia rentgenowskie. Jednak aby przeprowadzić to badanie, konieczne jest uprzednie mikroskopowe rozpoznanie raka na podstawie pobranych z organizmu wycinków.

Leczenie raka jelita grubego

W zależności od etapu choroby dobiera się odpowiednie metody leczenia. Najbardziej podstawową techniką jest przeprowadzenie operacji i zazwyczaj to właśnie na tę metodę decydują się lekarze. Niekiedy jednak jej przeprowadzenie jest niemożliwe w sposób natychmiastowy.

W przypadku, kiedy rak jelita grubego ma charakter niedużego polipa, istnieje możliwość miejscowego usunięcia samego guza bez konieczności wycięcia całego fragmentu jelita. Zazwyczaj leczenie chirurgiczne przeprowadza się metodą laparoskopową bądź endoskopową (przy wykorzystaniu kolonoskopii bądź rektoskopii operacyjnej).

Zwykle jednak niezbędne jest usunięcie nie tylko samego guza, ale też całego fragmentu jelita grubego. W takim przypadku pacjentowi podaje się znieczulenie ogólne, a następnie wykonuje 20-centymetrowe nacięcie w okolicy jelit. Sam zabieg również podzielony jest na kilka kategorii, tj:

  1. Prawostronna hemikolektomia – przy guzie zlokalizowanym w kątnicy, wstępnicy lub prawej części poprzednicy
  2. Lewostronna hemikolektomia – przy polipach na lewej stronie poprzecznicy, zstępnicy i górnym odcinku esicy
  3. Wycięcie esicy wraz z górnym fragmentem odbytnicy – w przypadku, kiedy guz zlokalizowany jest właśnie na tych odcinkach.
  4. Wycięcie dolnego fragmentu esicy wraz z odbytnicą – w rozpoznaniu guza odbytnicy.

Coraz częściej w celu usunięcia zmutowanych odcinków jelita grubego wykorzystuje się laparoskop. Nie w każdej placówce jednak praktykuje się takie zabiegi, ponieważ nie dysponują one odpowiednim sprzętem lub nie zatrudniają lekarzy, którzy byliby przygotowani do przeprowadzenia takiego zabiegu. Laparoskopowe leczenie raka jelita grubego wymaga bowiem doświadczenia.

Niekiedy zabieg wiąże się z koniecznością założenia stomii, nazywanej również przetoką kałową, sztucznym odbytem czy kolostomią. Stomia jest specjalnym otworem w ścianie brzucha, który łączy się z ostatnim odcinkiem jelita. Tą drogą stolec wydostaje się na zewnątrz, do plastikowego worka stomijnego. Przetoki te stosuje się zarówno przejściowo, jak i w sposób ostateczny.

Przy wysokim stopniu zaawansowania choroby i przerzutach na sąsiednie organy może wystąpić konieczność przeprowadzenia zabiegów chirurgicznych wielonarządowych. W takiej sytuacji, kiedy rak jelita grubego postępuje, a leczenie nie daje pożądanych efektów, może dojść do konieczności całkowitego usunięcia danego organu – żołądka, wątroby, śledziony, nerki, pęcherza moczowego itp.

Jeśli natomiast chodzi o chemioterapię, to wykorzystywana jest ona zarówno przed, jak i po operacji. Przed operacją może ona przyczynić się do zmniejszenia rozmiaru guza, a co za tym idzie – wpłynąć pozytywnie na dalsze leczenie. Po operacji natomiast eliminuje ewentualne komórki nowotworowe, które jeszcze mogą znajdować się w organizmie pacjenta.

Najczęściej jednak wykorzystuje się radioterapię, czyli leczenie raka jelita grubego napromienianiem. Dotyczy ono zwłaszcza nowotworów odbytnicy. Podobnie jak chemioterapię, stosuje się je albo przed, albo po operacji.

Obciążenie rodzinne

Aż 4/5 wszystkich raków jelita grubego to przypadki, w których podłoże rodzinne nie ma żadnego wpływu. Osoby chore nie posiadają zatem w najbliższej rodzinie przypadków zachorowań na nowotwór. Zaledwie 1/5 pacjentów obciążona jest rakiem jelita grubego genetycznie. Spośród tej grupy 5% stanowią przypadki zespołu Lyncha, czyli raka jelita grubego, który nie jest związany z polipowatością – HNPCC. Z kolei niespełna 1% zachorowań wywołany jest mutacją genu APC, który z kolei powoduje zespół polipowatości rodzinnej. W takich przypadkach osoby, których krewni pierwszego stopnia, zmagali się z chorobą raka jelita grubego, są znacznie bardziej obciążone ryzykiem rozwoju tego typu schorzeń.

Jeśli w Twojej rodzinie zdiagnozowano przypadki zachorowań na raka jelita grubego, konieczne jest poddawanie się okresowym diagnozom. Pozostanie pod obserwacją lekarza specjalisty może pozwolić na wczesne wykrycie raka jelita grubego, podjęcia właściwego leczenia i pokonanie nowotworu. W niektórych przypadkach wykonuje się także operacje prewencyjne, których celem jest zmniejszenie ryzyka zachorowalności.

Profilaktyka chorób jelit a rak jelita grubego – czy to w ogóle możliwe?

Czy istnieje sposób zapobiegania zachorowaniu na raka jelita grubego? Otóż okazuje się, że można zwalczać niektóre czynniki przyczyniające się do rozwoju tego typu nowotworu.

Profilaktyka chorób jelit, a także raka jelita grubego, w tym przypadku podzielona jest na 3 etapy:

  1. Profilaktyka pierwotna – polegająca na wyeliminowaniu czynników zewnętrznych podnoszących ryzyko zachorowania bądź zmniejszeniu podatności na chorobę raka jelita grubego.
  2. Profilaktyka wtórna – wczesne wykrycie raka jelita grubego, dające możliwość wyleczenia jeszcze przed wystąpieniem objawów.
  3. Profilaktyka późna (trzeciorzędowa) – zmniejszenie ryzyka śmierci lub poważnych powikłań występujących w trakcie walki z chorobą jelit.

Zazwyczaj przeciwdziałanie polega także na zmianie trybu życia z uwzględnieniem prozdrowotnych praktyk, których celem jest zapobieganie chorobie, jaką jest rak jelita grubego. Wśród zaleceń najczęściej pojawiają się:

  • utrzymanie regularnej aktywności fizycznej,
  • ograniczenie lub całkowite wyeliminowanie tłuszczów pochodzenia zwierzęcego – przy czym sam tłuszcz powinien stanowić maksymalnie 30% całego bilansu energetycznego w ciągu dnia,
  • regularne uwzględnienie w diecie świeżych owoców i warzyw (nawet do 5 razy na dzień), pozwalające na obniżenie cholesterolu,
  • zastąpienie potraw pieczonych i smażonych, gotowanymi w wodzie bądź na parze,
  • ograniczenie, a najlepiej wyeliminowanie produktów wysoko przetworzonych, wędzonych i posiadających konserwanty chemiczne,
  • spożywanie posiłków warzywnych, bogatych w włókna pokarmowe (30 g błonnika w ciągu dnia) i przeciwutleniacze w celu naturalnego zapobiegania zaparciom,
  • ustalenie prawidłowej ilości kalorii przyjmowanych w ciągu dnia – stosownie do trybu życia, masy ciała i pozostałych czynników,
  • spożywanie produktów pełnoziarnistych, takich jak ciemne pieczywo czy musli,
  • zastąpienie czarnej herbaty zieloną,
  • utrzymanie odpowiedniego poziomu wapnia – 800-1000 mg na dzień – pochodzącego np. z przetworów mlecznych, owoców strączkowych, soi, kapusty, niegazowanej wody mineralnej,
  • ograniczenie spożycia kakao, czekolady, kawy, mocnej herbaty,
  • nawadnianie organizmu – min. 2 l na dzień,
  • zmniejszenie spożywania alkoholu.

Niektóre badania wykazały dodatkowo, że regularne przyjmowanie aspiryny, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, ibuprofenu czy naproksenu ma działanie obniżające prawdopodobieństwo rozwoju polipów czy raka jelita grubego nawet o połowę! Warto jednak uwzględnić fakt, że niesteroidowe leki przeciwzapalne przyczyniają się do podrażnień błony śluzowej żołądka, a nawet mogą doprowadzić do krwawienia. Z uwagi na to, podczas profilaktyki z wykorzystaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych wskazane jest przyjmowanie wyłącznie tych środków, które wchłaniają się w jelitach – np. polopiryna dojelitowa. Przed podjęciem decyzji o tego rodzaju profilaktyce należy skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia, czy ta metoda na pewno będzie odpowiednia w naszym przypadku.

Kobiety natomiast są mniej narażone na prawdopodobieństwo zachorowania na raka jelita grubego, będąc na hormonalnej terapii zastępczej. Stosuje się ją zazwyczaj po przebyciu menopauzy. Dodatkowo, HTZ zmniejsza ryzyko zachorowania na osteoporozę, ale przyczynia się do rozwoju schorzeń układu krążenia, zakrzepicy, nowotworu piersi lub trzonu macicy. W tym przypadku również koniecznie jest skonsultowanie terapii z lekarzem, który ustali, czy na pewno możemy ją stosować.

Zalecenia te mogą obniżyć ryzyko zachorowania, jednak należy pamiętać, że nie wyeliminują go w zupełności. Zwłaszcza osoby po 50. roku życia powinny poddawać się okresowym badaniom pod kątem występowania takich chorób jak rak jelita grubego w organizmie. Im wcześniej rozpocznie się przeciwdziałanie i rozpozna chorobę, tym większe istnieją szanse na jej wyleczenie. W tym celu warto wykonywać następujące badania skriningowe:

  • kolonoskopię (najlepiej co 10 lat),
  • testy na ukrytą krew w kale (raz do roku),
  • wlew kontrastowy do jelita grubego (raz na 5 lat).

Jeśli zauważyłeś u siebie niepokojące objawy, wskazujące na raka jelita grubego, koniecznie zgłoś się do lekarza specjalisty. Pamiętaj – im szybciej to zrobisz, tym większe będą szanse na wyleczenie z choroby!

 

Zobacz także