«

»

Choroba Leśniewskiego-Crohna – leczenie

Historia choroby Leśniowskiego-Crohna

Choroba Leśniowskiego-Crohna należy do kategorii przewlekłych zapaleń jelit. Literatura medyczna określa tę grupę mianem IBD – od angielskiego Inflammatory Bowel Disease. Jako pierwszy chorobę ten opisał polski lekarz Antoni Leśniowski. W swoich publikacjach starannie charakteryzował przypadki przewlekłych stanów zapalnych jelit. Z kolei w 1932 roku grupa lekarzy – Burrill B. Crohn, Leon Ginzburg i Gordon D. Oppenheimer – zbadała ten sam problem, określając go chorobą Crohna. Z uwagi na podwójne spojrzenie na te przypadki, polska literatura mówi o chorobie Leśniowskiego-Crohna.

Zdrowe jelito bez choroby Crohna

Zdrowe jelito

Jelito z widoczną chorobą Crohna

Chore jelito

Zapadalność na chorobę

Wpływ na natężenie zapadalności na chorobę Crohna ma wiele czynników, począwszy od położenia geograficznego, aż po stopień rozwoju socjoekonomicznego. Najwyższy wynik zapadalności na chorobę obserwuje się w krajach wysoko rozwiniętych. Wpływ na możliwość zapadnięcia na chorobę mają także czynniki genetyczne. Podobne zmiany zauważono u 15% krewnych pierwszego stopnia. U potomstwa oraz rodziców wskaźnik ten wynosi blisko 9%, zaś u rodziców – 3,5%. Choroba Crohna dotyka głównie dwie grupy wiekowe. Jedna z nich to dzieci, natomiast drugą stanowią osoby po 60. roku życia. Jednak na przestrzeni lat statystyczny wiek chorych obniża się, przez co coraz częściej diagnozuje się tę chorobę u 30- i 40-latków.

W Europie wskaźnik zachorowalności waha się od 1 do ponad 11 na 100 tys. osób w ciągu roku. Brytyjscy naukowcy wskazują dwukrotne zwiększenie liczby zachorowań na przypadłości zapalne jelit na przestrzeni każdej dekady.

Objawy

Najbardziej ogólne objawy to osłabienie, gorączka, spadek masy ciała związany z zespołem złego wchłaniania lub nieodpowiednim odżywianiem. Natomiast objawy miejscowe warunkowane są lokalizacją, rozległością oraz stopniem zaawansowania stanu zapalnego i wynikających z niego zmian. Czasami mogą także ujawnić się powikłania pozajelitowe, np. skórne, stawowe czy oczne.

Kiedy choroba dotyka dzieci, widoczne jest wyraźne zahamowanie wzrostu. Zmiany powodują anemię i niedobory masy ciała – choć nie zawsze. U dojrzewającej młodzieży można zaobserwować zatrzymanie rozwoju płciowego – np. wtórny brak miesiączki u dziewczynek. W wielu przypadkach dzieci trafiają do szpitala z podejrzeniem zapalenia wyrostka robaczkowego, któremu towarzyszą podobne objawy. Dopiero obserwacja pozwala na wykluczenie stanu zapalnego i zdiagnozowanie choroby Leśniowskiego-Crohna. U najmłodszych pacjentów postawienie odpowiedniej diagnozy trwa zazwyczaj około roku.

W połowie przypadków zmianami objęty jest ostatni odcinek jelita krętego. Wówczas pierwszymi oznakami mogą być niedokrwistość czy gorączka. Objawom towarzyszy ból brzucha, awitaminoza, hipoproteinemia, zaburzenia elektrolitowe, a niekiedy także biegunka – zwłaszcza tłuszczowa, spowodowana zespołem złego wchłaniania. To z kolei w dalszych etapach może spowodować niedożywienie czy wyniszczenie organizmu. U blisko 1/3 chorych można wyczuć guz zlokalizowany w prawej dolnej części jamy brzusznej.

U 1/3 przypadków zmiany dotykają zarówno jelito grube, jak i cienkie, natomiast u 1/5 – wyłącznie jelito grube. W ostatnim wariancie chorobę można pomylić z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego z powodu podobnych objawów: biegunki, bólu brzucha. Jeśli stan zapalny zaatakuje okolice odbytu, u chorych mogą pojawić się wyrośla skórne, szczeliny, ropnie, przetoki czy wrzody. W niektórych przypadkach są to także pierwsze sygnały alarmowe, informujące o możliwości zachorowania na chorobę Leśniowskiego-Crohna i konieczności leczenia. Najrzadziej zajmowane są górne odcinki przewodu pokarmowego czy wyrostek robaczkowy.

Jeśli zauważysz u siebie takie objawy, jak:

  • nawracające biegunki,
  • bóle brzucha,
  • gorączkę,
  • nagłe zmniejszenie masy ciała,
  • krwawienie z przewodu pokarmowego,
  • zmiany okołoodbytowe (np. ropnie, przetoki, szczeliny).

koniecznie zgłoś się do lekarza. Każdy internista powinien przeprowadzić rozpoznanie i skierować Cię do specjalisty. Jeśli objawy będą wskazywały na początek choroby Leśniowskiego-Crohna, możliwe, że leczenie odbędzie się bez konieczności hospitalizacji. Natomiast osoby, u których objawy są już wyraźnie ostre, najprawdopodobniej zostaną umieszczone w szpitalu, w celu dodatkowej obserwacji. Warto pamiętać, że krwawienie z przewodu pokarmowego może spowodować ciężkie powikłania, dlatego tak ważne jest, aby skonsultować się ze specjalistą.

Choroba Crohna – leczenie

Zanim lekarz stwierdzi obecność choroby Crohna i zdecyduje o odpowiednim leczeniu, koniecznie jest ustalenie rozpoznania. W tym celu obowiązkowe jest przeprowadzenie wywiadu rodzinnego, który może potwierdzić wystąpienie uwarunkować genetycznych. Lekarz podejmuje się szeregu badań podmiotowych, przedmiotowych oraz dodatkowych, a także oceny endoskopowej widoku jelita, podczas której pobiera się wycinek do badań histopatologicznych. Małe dzieci poddaje się wówczas znieczuleniu ogólnemu. Do zbadania jelita cienkiego niezbędne jest przeprowadzenie rezonansu magnetycznego lub badań radiologicznych.

Choroby zapalne rozpoznaje się także dzięki badaniom laboratoryjnym, np. poprzez oznaczenie stężenia CRP lub morfologię krwi. Dodatkowo lekarz może zlecić tomografię komputerową, podczas której sprawdza się grubość ściany jelita czy występowanie ropni w jamie brzusznej. Warto wiedzieć, że odróżnienie choroby Leśniowskiego-Crohn od wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jest niezwykle trudne, stąd konieczność przeprowadzenia szeregu badań – nie ma bowiem jednej metody, która pozwala jednoznacznie określić wystąpienie przypadłości.

Jakie leki stosuje się w leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna?

  • przeciwzapalne/immunosupresyjne – przy ostrych objawach,
  • aminosalicylany/glikokortykosteroidy – przy łagodnym przebiegu,
  • mesalazyny – przy stanach zapalnych jelita cienkiego,
  • sulfasalazyny – przy stanach zapalnych jelita grubego,
  • glikokortykosteroidy (dożylne) – w najcięższych przypadkach,
  • przeciwciała monoklonalne.

Najczęściej jednak osoby chore poddaje się zabiegom chirurgicznym, pozwalającym zmniejszyć lub zlikwidować miejscowe powikłania w postaci ropni czy przetok.

Samo leczenie przebiega w sposób przewlekły. Najważniejsze jest, aby choroba Leśniowskiego-Crohna nie doprowadziła do nawrotów ostrych objawów. Współcześnie całkowite wyleczenie nie jest możliwe, jednak specjaliści potrafią doprowadzić do stanu, w którym skutku choroby Crohna nie będą tak odczuwalne i bolesne, poprzez złagodzenie objawów i wyeliminowanie stanu zapalnego. Leczenie może doprowadzić do remisji – czyli uwolnienia od skutków choroby Crohna, trwającej nawet 10 lat. Niektórzy pacjenci wykazują jednak odporność na wymienione sposoby leczenia – w takich przypadkach wykorzystuje się leki biologiczne.

Terapia biologiczna

Metody leczenia biologicznego wykorzystują naturalne mechanizmy organizmów ludzkich, takie jak np. wytwarzanie przeciwciał. Pozwalają na to limfocyty, które dzięki pobraniu od człowieka i odpowiedniemu szkoleniu przez naukowców, produkują przeciwciała blokujące czynniki zapalne. Podawane chorym, mogą jednak wywołać reakcje alergiczne, a nawet zakażenia, dlatego należą do grupy leków ostatniej szansy.

Jak przebiega terapia biologiczna? Leki te są bardzo drogie, dlatego chorych kwalifikuje się do leczenia dopiero, kiedy inne terapie nie działają, a pacjent jest w naprawdę ciężkim stanie. Konieczne jest ukończenie 6. roku życia, ponieważ w Polsce leków tych nie podaje się młodszym dzieciom. Okres terapii obejmuje maksymalnie rok i przebiega dość sztywno. Niestety, to praktyki sprzed dekady, kiedy lekarze nie byli świadomi, że choroba Crohna wymaga przewlekłego leczenia.

Leczenie – i co dalej?

Samo leczenie to dopiero połowa sukcesu. Ważne jest, aby zastosować się do porad lekarza dotyczących tego, co robić po jego zakończeniu. Kategoryczne zabronione jest samodzielne odstawienie leków. W okresie remisji, nawet w przypadku, kiedy chory nie zmaga się już z objawami, w dalszym ciągu konieczne jest przewlekłe leczenie, któremu towarzyszą badania kontrolne (tj. morfologia, próba wątrobowa itp.). Tylko wtedy można skutecznie zapobiegać nawrotom oraz wyłapywać ewentualne powikłania choroby Crohna lub przyjmowanych leków. Jeśli choroba Crohna utrzymuje się powyżej 10 lat, leczenie powinno być dodatkowo oparte na endoskopii i kolonoskopii, które ewentualnie pozwolą na wykrycie nowotworu jelita grubego – częstego w takich przypadkach.

Chorzy powinni także poddawać się badaniom w kierunku osteoporozy, która z powodu zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej często dotyka osoby cierpiące na chorobę Leśniowskiego-Crohna.

Jeśli chodzi o specjalną dietę w leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna, nie ustalono jednoznacznych zaleceń. Chorzy powinni zastosować diety bogate w składniki odżywcze, zwłaszcza z uwagi na niedożywienia i niedobory, które często towarzyszą przypadłościom jelit. W takich przypadkach ważne jest uzupełnianie żelaza, cynku i kwasu foliowego.

Natomiast jeżeli mowa o wykluczeniach, najważniejsze, aby wyeliminować składniki mogące nasilać dolegliwości. W zależności od indywidualnych predyspozycji chorych, zwraca się uwagę na:

  • produkty mleczne,
  • pszenicę,
  • drożdże,
  • kukurydzę,
  • banany,
  • pomidory,
  • jaja,
  • wino.

U pacjentów z ostrymi objawami dodatkowym problemem może być chleb razowy, rośliny strączkowe, warzywa wzdymające czy owoce. Produkty te charakteryzują się bowiem wysoką zawartością błonnika, co prowadzi do nasilenia biegunki.

Przy zwężeniach jelit należy zaś zastosować dietę ubogoresztkową, wyłączając:

  • jabłka,
  • cytrusy,
  • sałatę i szpinak,
  • buraki,
  • ogórki,
  • skórki z owoców i warzyw,
  • grzyby,
  • orzechy,
  • nasiona.

Profilaktyka, czyli jak zapobiegać chorobie Crohna?

Ponieważ niemożliwe jest jednoznaczne określenie przyczyn choroby, nie da się również ustalić, w jaki sposób należy jej zapobiegać. Niektóre czynniki, takie jak palenie papierosów czy występowanie w rodzinie nieswoistych chorób zapalnych jelit, mogą zwiększać ryzyko zachorowalności. W takich przypadkach konieczne jest systematyczne poddawanie się badaniom przez specjalistów. Szybkie zdiagnozowanie choroby Leśniowskiego-Crohna i poddanie się leczeniu może wyeliminować szereg ciężkich konsekwencji.

Zobacz także